صبح روز عید

"تکوين" نقد شد.

عباس آرمان

کتاب شعر بلند "تکوين"؛ آخرين سروده سيدضياء قاسمي در اولين نشست از سلسله نشست هاي ماهانه موسسه "در دري" معرفي و نقد شد.

اين نشست در تاريخ 26 سنبله سال روان در سالن اجتماعات موسسه تحصيلات عالي کاتب واقع در شهر کابل برگزار شد و شماري از نويسندگان، شاعران، هنرمندان و فرهنگيان در آن حضور يافتند.

در ابتداي جلسه، عباس آرمان؛ دبير نشست، هدف برگزاري اين گونه نشست ها از سوي موسسه در دري را جلب توجه جامعه به عرصه فرهنگ و هنر خواند و گفت:

ـ عدم توازن در پرداختن به عرصه هاي مختلف حيات اجتماعي، جامعه امروز ما را دچار مشکلات زيادي کرده است. اين عدم توازن به طور مشخص در عقب افتادگي فرهنگي جامعه و بي توجهي به هنر و فرهنگ خودنمايي مي کند.

آرمان تاکيد کرد که دست اندرکاران موسسه "در دری" در کنار فعالیت های دیگر نهادهای فرهنگی، تلاش دارند تا با برگزاری نشست هایی از این دست، تعادل و توازن را تا جایی که امکان دارد به عرصه عمومی جامعه باز گرداند.

لوح روشن

يکي از بخش هاي خاص اين نشست، روشن کردن سمبوليک يک لوح الکترونيکي بود که قرار است در هر نشست بعنوان نماد فرهنگ جامعه به دست صاحب اثر روشن شود. سيدضياء قاسمي اولين روشنگر اين لوح سمبوليک بود.

پس از آن، آقاي قاسمي سخنان خود را با توضيحاتي درمورد کتاب تازه اش شروع کرد و گفت:

ـ هرکس يک آلبوم عکس در خانه خود دارد که لحظات زندگي خود را در آن نگهداري مي کند. اين اثر براي من بمثابه يک تقويم از نسل من است. نسلي که همراه من زندگي کرده،  نسلي که با غربت، جنگ و آوارگي دست و پنجه نرم کرده است.

او اضافه کرد که اين کتاب، نه مانيفيست است و نه فلسفه بافي؛ بلکه تلاشي براي بيان ريشه هاي زندگي يک نسل است.

سفر ناتمام

جواد سلطاني استاد دانشگاه اولين منتقد اين نشست بود. او "تکوين" را اثري داستان گونه خواند و آن را با سه اثر بزرگ فارسي مقايسه کرد و نکات اشتراک و افتراق آن را برشمرد.

سلطاني در اين زمينه گفت:

ـ تکوين از لحاظ ساختاري و نوع کار با منظومه "هجرت" از علي معلم، "افسانه نيما" از نيما يوشيج و "چاوشي" از مهدي اخوان ثالث قابل مقايسه است که اين آثار شرح سير و سلوک درونی خالقان خود هستند.

در ادامه آقاي سلطاني نقاط افتراق اين آثار با اثر سيدضياء قاسمي را در ناتمام ماندن سفر دروني قاسمي دانسته و گفت که سيرو سلوک شاعر، خوب آغاز شده؛ اما ناتمام ادامه يافته است. او دليل اين ناتمامي را، تمايل "تکوين" به پرداختن به دنياي بيرون و جامعه به جاي عميق شدن در خود شاعر مي داند.

همچنين اين استاد دانشگاه معتقد است که شعر بلند "تکوين" در زمانه اي که در کشور ما توجه به ساختار و اهميت زبان به طور فاجعه باري مورد بي توجهي قرار گرفته است، اثري با ظرافت ها و ويژگي هاي زيبايي شناسانه خاص خود است که آن را به کيميايي براي زبان فارسي تبديل کرده است.

شعري با تکنيک هاي داستاني

دومين منتقد شعر "تکوين" آقاي محمود جعفري (شاعر و منتقد ادبی)، از زاويه اي ديگر به اين اثر نگاه کرد. او اثر اخير قاسمي را از اين نظر قابل تامل دانسته و گفت که قاسمي در اين شعر از تکنيک هاي داستاني بهره برده است و اين مساله ويژگي خاصي به "تکوين" داده است.

جعفري برخلاف نظريات آقاي سلطاني گفت:

ـ اين اثر؛ هم از لحاظ محتوا و هم از لحاظ زبان و بيان با آثاري همچون "چنين گفت زرتشت" فريدريخ نيچه و "پيامبر" جبران خليل جبران نزديکي دارد.

زبان امروزی و بسامد کلمات تازه

یکی دیگر از اتفاقات این نشست، دررسیدن نقد کتبی سیدابوطالب مظفری (شاعر و منتقد ادبی) از راه دور بود که پلی ذهنی میان شاعران، فرهنگیان و ادب دوستان دور از وطن با حاضرین جلسه ایجاد کرد و به فضای این محفل خجستگی ویژه ای داد.

این نقد کتبی توسط معصومه محمدی (شاعر) خوانده شد و در آن شعر "تکوين" اثري عمیق دانسته شد که به شاعر مجال داده است تا وقتی که، پای زندگی عادی و روزمره در میان است، با استفاده از کلمات تازه حرف خود را بزند.

ـ وقتی ساحت تاریخی شاعر لب به سخن می گشاید، سخن رنگ افسانه و حکایت را بخود می گیرد و زبان نیز تخیلی، ساده و روایی می شود؛ اما وقتی قرار است خود شاعر حرف بزند و پای همین زندگی عادی و روزمره در میان است، زبان نیز امروزی می شود و بسامد کلمات تازه بیشتر می شود.

آقای مظفری همچنین معتقد است:

ـ هرچند روایت (در این شعر) خطی است اما هجوم خیال ها و تنوع فضاها، مجال گشت و گذار در داخل متن را فراهم کرده، فضاهای اسطوره ای و واقعی در کنار هم، بلورهای متنوعی را آفریده است.

            البته مظفری در قسمت پایانی نقد خود، "تکوین" را شعری می داند که به مخاطب عادی خود بهای بیشتری داده است.  

ـ شاعر می توانست از حجم این توصیفات گاه معمولی و شاعرانه، بگذرد و به مخاطب عادی شعر، بهای کمتری دهد. در آن صورت کار شمایل دیگری می گرفت.